Wanneer ’n kind van die skool af kom en sê:
“Ons het vandag assessering gedoen.”
dink baie ouers dadelik aan ’n toets, ’n punt of ’n rapport.
Maar assessering gebeur in die klaskamer baie meer gereeld as net tydens formele take.
’n Opvoeder versamel voortdurend inligting oor wat ’n leerder verstaan, wat reeds bemeester is en waar verdere onderrig of ondersteuning nodig kan wees.
Sommige van hierdie assessering is informeel. Ander assessering is formeel, beplan en aangeteken.
Die Departement van Basiese Onderwys se National Protocol for Assessment Grades R–12 maak juis voorsiening vir beide formele én informele assessering.
In kort
Die eenvoudigste onderskeid is:
Informele assessering gebeur voortdurend tydens gewone onderrig en leer. Dit help die opvoeder om te sien hoe leer vorder en om onderrig daarvolgens aan te pas.
Formele assessering is doelbewus beplan en meer gestruktureerd. Dit vorm deel van die voorgeskrewe assesseringsprogram, beoordeel bepaalde kennis en vaardighede volgens toepaslike kriteria en die uitslag word formeel aangeteken.
Nie elke assessering kry ’n punt nie, en nie elke werkstuk wat ’n kind voltooi is ’n formele assesseringstaak nie.
Wat beteken assessering eintlik?
Assessering is in wese die proses waardeur ’n opvoeder bewyse van leer versamel, interpreteer en gebruik.
Die opvoeder probeer vrae beantwoord soos:
- Verstaan die leerder die nuwe begrip?
- Kan die leerder die vaardigheid self toepas?
- Waar maak die leerder nog foute?
- Is die fout toevallig of vorm dit ’n patroon?
- Is meer oefening nodig?
- Moet die onderrig aangepas word?
- Is verdere ondersteuning nodig?
- Is die leerder gereed om na die volgende vaardigheid te beweeg?
Assessering behoort dus nie net aan die einde van leer te gebeur nie.
Dit vorm deel van die onderrig- en leerproses self.
Skoolgebaseerde assessering behoort opvoeders nie net te help om prestasie aan te teken nie, maar ook om beter besluite oor verdere onderrig en ondersteuning te neem.
Lees ook: CAPS, KABV en ATP: Wat beteken dit?
Wat is informele assessering?
Informele assessering is die daaglikse monitering van ’n leerder se begrip en vordering tydens gewone onderrig en leer.
Dit kan baie natuurlik tydens ’n les gebeur.
’n Opvoeder kan byvoorbeeld:
- na ’n leerder se antwoord luister;
- kyk hoe die leerder ’n praktiese taak uitvoer;
- vra waarom die leerder ’n bepaalde antwoord gekies het;
- ’n groepgesprek waarneem;
- leesgedrag dophou;
- na ’n leerder se skryfwerk kyk;
- tel- of probleemoplossingsgedrag waarneem;
- of tydens individuele werk vinnig vasstel wie die nuwe begrip verstaan.
Die National Protocol for Assessment beskryf informele assessering as daaglikse monitering wat onder meer deur waarneming, gesprek, praktiese aktiwiteite en gewone leerder-opvoeder-interaksie kan plaasvind.
Kry informele assessering altyd ’n punt?
Nee.
Dit is een van die belangrikste onderskeidings.
Informele assessering hoef nie elke keer formeel aangeteken of met ’n punt verbind te word nie.
Opvoeders kan wel notas, waarnemings of kontrolelyste gebruik wanneer dit nuttig is om vordering te monitor of ondersteuning te beplan.
’n Opvoeder kan byvoorbeeld tydens ’n leesaktiwiteit agterkom:
“Hierdie leerder herken die klanke, maar sukkel nog om hulle saam te voeg.”
Daar hoef nie ’n punt langs hierdie waarneming te staan om dit waardevolle assesseringsinligting te maak nie.
Die waarneming help die opvoeder om te besluit wat die leerder volgende nodig het.
Wat is formele assessering?
Formele assessering is meer doelbewus gestruktureer en word vooraf beplan.
Die opvoeder weet:
- watter kennis of vaardighede beoordeel word;
- watter taak of aktiwiteit gebruik gaan word;
- volgens watter kriteria die leerder beoordeel word;
- en hoe die resultaat aangeteken sal word.
Formele assessering bied ’n sistematiese manier om vas te stel hoe ’n leerder binne ’n bepaalde vak en graad vorder.
Die uitslae van formele assessering word formeel aangeteken.
Formele assessering kan verskillende vorme aanneem, byvoorbeeld:
- mondelinge take;
- praktiese demonstrasies;
- gestruktureerde waarneming;
- projekte;
- optredes of aanbiedings;
- geskrewe take;
- toetse;
- en, in toepaslike grade, eksamens.
Die vorm van die assessering behoort by die vak, graad, inhoud en ontwikkelingsvlak van die leerder te pas.
Die presiese vorm, aantal en vereistes van formele assesserings word deur die toepaslike kurrikulum- en assesseringsvereistes vir die vak en graad bepaal.
Is formele assessering altyd ’n toets?
Nee.
Dit is veral belangrik om dit in die Grondslagfase te verstaan.
’n Jong leerder kan formeel beoordeel word deur:
- ’n mondelinge antwoord;
- ’n praktiese demonstrasie;
- ’n gestruktureerde waarneming;
- ’n leesaktiwiteit;
- ’n kreatiewe taak;
- ’n kort geskrewe aktiwiteit;
- of ’n gepaste kombinasie van verskillende vorme van assessering.
CAPS Life Skills vir die Grondslagfase maak byvoorbeeld voorsiening vir verskillende vorme van assessering, waaronder waarneming, praktiese demonstrasie, mondelinge werk en geskrewe werk, afhangend van die inhoud en graad.
“Formele assessering” beteken nie outomaties “sit stil en skryf ’n toets” nie.
Is elke werkkaart ’n formele assessering?
Nee.
’n Werkkaart is bloot ’n hulpmiddel of formaat waarin ’n aktiwiteit aangebied kan word.
Dieselfde tipe werkkaart kan op een dag gebruik word om ’n vaardigheid te oefen en op ’n ander dag deel vorm van ’n formele assessering.
Wat dit formeel maak, is nie die papier self nie.
Dit gaan eerder daaroor of die aktiwiteit:
- deel vorm van die formele assesseringsprogram;
- spesifieke kennis en vaardighede doelbewus beoordeel;
- volgens voorafbepaalde of toepaslike kriteria beoordeel word;
- en formeel aangeteken word.
Dit is dus heel moontlik dat ’n kind ’n bladsy vol werk voltooi sonder dat ’n formele punt daarvoor aangeteken word.
Dit beteken nie die werk was onbelangrik nie.
Die aktiwiteit kon juis gebruik gewees het vir oefening, terugvoer en informele assessering.
Waarom het skole beide formele én informele assessering nodig?
Omdat hulle verskillende, maar aanvullende funksies vervul.
Informele assessering help met:
- onmiddellike terugvoer;
- daaglikse onderrigbesluite;
- die identifisering van misverstande;
- die aanpassing van tempo;
- die beplanning van ondersteuning;
- en opvolg.
Formele assessering help met:
- sistematiese beoordeling;
- formele rekordering;
- rapportering;
- beoordeling teen die vereiste kennis en vaardighede;
- en die opbou van ’n gedokumenteerde beeld van vordering.
Die twee behoort dus nie teenoor mekaar gestel te word nie.
Informele assessering help om leer tydens die proses te verstaan en te ondersteun, terwyl formele assessering bepaalde prestasie op ’n gestruktureerde manier vaslê.
Die National Protocol for Assessment beklemtoon dat informele assessering na formele assessering opbou en dat opvoeders nie slegs op formele take behoort te fokus nie.
Wat is Skoolgebaseerde Assessering?
Skoolgebaseerde Assessering (School-Based Assessment of SBA) verwys na assessering wat binne die skool se onderrig- en assesseringsprogram uitgevoer word.
In die Grondslagfase, Graad R–3, vorm School-Based Assessment volgens die National Protocol for Assessment 100% van die totale assesseringskomponent.
Daar is dus nie ’n afsonderlike eindeksamenkomponent wat, soos in sommige latere grade, ’n deel van die finale jaarresultaat vorm nie.
Dit pas by die aard van vroeë leer.
Jong kinders se ontwikkeling en vordering word oor tyd en deur toepaslike vorme van assessering waargeneem en beoordeel.
Die presiese assesseringsvereistes verskil egter volgens vak en graad en word deur die toepaslike kurrikulum- en assesseringsbeleid bepaal.
Wat beteken “rekordering”?
Rekordering beteken dat ’n leerder se prestasie formeel aangeteken word.
Afhangend van die vak, graad en toepaslike assesseringsvereistes kan prestasie byvoorbeeld deur:
- punte;
- prestasievlakke;
- kodes;
- rubrieke;
- beskrywende beoordelings;
- of ander voorgeskrewe rekordmetodes
vasgelê word.
Die National Protocol for Assessment bestaan onder meer om die rekordering en rapportering van leerderprestasie binne die Nasionale Kurrikulumverklaring te standaardiseer.
Informele assessering hoef nie altyd formeel aangeteken te word nie; die resultate van formele assessering word wel aangeteken.
En wat beteken “rapportering”?
Rekordering en rapportering is nie presies dieselfde ding nie.
Rekordering is die vaslegging van assesseringsinligting.
Rapportering is die kommunikasie van relevante prestasie-inligting aan onder meer:
- die leerder;
- ouers of versorgers;
- die skool;
- en, waar toepaslik, die onderwysowerhede.
’n Rapport is dus ’n samevatting van aangetekende prestasie oor ’n bepaalde tydperk.
Dit behoort nie as ’n volledige beskrywing van ’n kind se vermoë, karakter of toekomstige potensiaal gelees te word nie.
Wat beteken moderering?
Ouers hoor soms dat ’n taak of assessering gemodereer is.
Moderering is ’n vorm van gehaltebeheer.
Dit help om vas te stel of formele assessering onder meer:
- by die voorgeskrewe inhoud en vaardighede pas;
- op ’n gepaste standaard gestel is;
- billik is;
- duidelik beoordeel kan word;
- konsekwent nagesien of beoordeel word;
- en betroubare assesseringsinligting lewer.
Die National Protocol for Assessment bevat uitdruklike formele modereringsvereistes vir School-Based Assessment vanaf Graad 4.
Dit beteken egter nie dat gehaltebeheer in die Grondslagfase onbelangrik is nie. Skole kan ook in vroeër grade toepaslike interne prosesse gebruik om die kwaliteit, billikheid en konsekwentheid van assessering te ondersteun.
Moderering is nie ’n proses om ’n kind se punt willekeurig te verander nie. Dit is ’n proses om die kwaliteit en konsekwentheid van assessering te beskerm.
Indien moderering wel ’n probleem met byvoorbeeld die standaard van ’n taak, die memorandum of die konsekwentheid van beoordeling uitwys, kan toepaslike regstellings nodig wees.
Waarom vertel een punt nie die hele verhaal nie?
Dink aan ’n leerder wat 55% vir een taak kry.
Daardie punt vertel iets oor die leerder se prestasie op daardie spesifieke taak, op daardie tydstip.
Dit vertel egter nie vanself:
- waarom foute gemaak is nie;
- of die leerder die konsep mondelings beter verstaan nie;
- of taal die taak moeiliker gemaak het nie;
- of daar verbetering oor die kwartaal was nie;
- of die leerder sekere dele reeds baie goed bemeester het nie;
- of dieselfde probleem in ander werk voorkom nie.
Daarom word ’n leerder se vordering beter verstaan wanneer verskillende bronne van assesseringsinligting oor tyd saam beskou word.
’n Punt is nuttige inligting.
Dit is nie die hele kind nie.
Wat behoort ’n ouer uit ’n assesseringsuitslag af te lei?
Wanneer ’n kind swak in een taak presteer, is die eerste vraag nie noodwendig:
“Hoekom het jy so swak gedoen?”
nie.
Meer nuttige vrae kan wees:
- Watter vaardighede is beoordeel?
- Watter dele kon my kind reeds doen?
- Waar het die probleme ontstaan?
- Is dit ’n eenmalige uitslag of ’n patroon?
- Hoe lyk die kind se daaglikse klaswerk?
- Wat wys informele waarneming?
- Watter ondersteuning word reeds gegee?
- Wat behoort ons volgende te monitor?
Hierdie vrae skuif die fokus van die punt alleen na die leerproses.
Wanneer kan assessering wys dat verdere ondersteuning nodig is?
Een swak punt beteken nie noodwendig dat ’n kind ’n leerhindernis of ander leerprobleem het nie.
Die assesseringsinligting word meer betekenisvol wanneer verskillende bronne oor tyd dieselfde patroon begin wys.
Byvoorbeeld:
- informele waarnemings wys aanhoudende moeite;
- klaswerk toon dieselfde probleem;
- formele assessering bevestig die patroon;
- en die leerder toon min vordering ondanks gepaste onderrig en ondersteuning.
Dan kan die assesseringsinligting gebruik word om ’n gesprek oor verdere ondersteuning te rig.
Die vraag behoort dus nie bloot te wees:
“Watter punt het die kind gekry?”
nie.
Dit behoort ook te wees:
“Wat vertel die verskillende bewyse vir ons oor hoe hierdie kind leer en wat hy of sy volgende nodig het?”
Lees ook: Wat is ’n leerhindernis?
Wat van jong kinders en skoolgereedheid?
By jong kinders is dit veral belangrik om nie een formele aktiwiteit of enkele uitslag as ’n finale oordeel oor ontwikkeling te behandel nie.
Taal, beweging, aandag, sosiale ontwikkeling, vroeë geletterdheid en vroeë Wiskunde ontwikkel oor tyd.
Daarom behoort opvoeders en ouers na die breër ontwikkelingsprentjie te kyk.
Lees ook: Wat beteken skoolgereedheid?
En wanneer ’n Wiskunde-uitslag vrae laat ontstaan, is dit ook nuttig om te onderskei tussen die vermoë om ’n antwoord te produseer en die kind se onderliggende begrip van getalle.
Lees ook: Wat is getalbegrip, en waarom is dit meer as net om te kan tel?
Kort opgesom
Informele assessering:
- gebeur voortdurend tydens onderrig en leer;
- kan waarneming, gesprek, klaswerk en praktiese deelname insluit;
- help die opvoeder om onderrig aan te pas;
- bied gereelde inligting oor ’n leerder se begrip en vordering;
- en hoef nie altyd formeel aangeteken te word nie.
Formele assessering:
- is doelbewus beplan;
- beoordeel bepaalde kennis en vaardighede;
- gebruik toepaslike assesseringskriteria;
- kan mondeling, prakties, waarnemend of geskrewe wees;
- word formeel aangeteken;
- en vorm deel van die voorgeskrewe assesseringsprogram.
Die belangrikste onderskeid is dus nie:
“Toets of geen toets?”
nie.
Dit is eerder:
“Word hierdie assessering tydens die leerproses gebruik om vordering te monitor en onderrig te rig, of vorm dit deel van die formele aangetekende assesseringsprogram?”
TeachFrame en assessering
TeachFrame beskou assessering nie as iets wat los van onderrig plaasvind nie.
Goeie assessering behoort opvoeders te help verstaan:
- wat reeds geleer en bemeester is;
- waar daar nog gapings bestaan;
- wat verder onderrig of geoefen moet word;
- en waar ’n leerder moontlik meer ondersteuning nodig het.
Daarom behoort beplanning, onderrig, leerderwerk en assessering met mekaar verbind te wees — nie as losstaande dokumente en take nie.
TeachFrame se volledige onderrigstelsels word rondom hierdie geïntegreerde benadering tot beplanning, onderrig, leer en assessering ontwikkel.
Betroubare bronne
- Departement van Basiese Onderwys — National Protocol for Assessment Grades R–12. Die beleid standaardiseer die rekordering en rapportering van leerderprestasie en onderskei tussen formele en informele assessering. DBE National Protocol for Assessment
- Departement van Basiese Onderwys — CAPS Foundation Phase. Die DBE se amptelike bron vir die KABV-dokumente van die Grondslagfase. DBE CAPS Foundation Phase
- Departement van Basiese Onderwys — CAPS Life Skills Foundation Phase. Die dokument beskryf onder meer deurlopende assessering en ouderdomsgepaste formele assessering deur waarneming, mondelinge, praktiese en geskrewe aktiwiteite. DBE CAPS Life Skills Grades R–3
- Departement van Basiese Onderwys — School-Based Assessment Exemplars. Die hulpbronne ondersteun die gebruik van assessering as deel van die voortdurende wisselwerking tussen onderrig, leer en assessering. DBE School-Based Assessment Exemplars
