’n Leerder wat met skoolwerk sukkel, het nie noodwendig bloot “meer oefening” nodig nie. Soms is daar iets wat dit moeiliker maak om toegang tot leer te kry, deel te neem of te wys wat hulle verstaan.
In onderwys word daar dikwels na ’n hindernis tot leer verwys. “Leerhindernis” is die eenvoudiger woord wat mense dikwels gebruik, terwyl “hindernis tot leer” die term is wat in Suid-Afrikaanse inklusiewe-onderwysbeleid voorkom.
In kort
’n Hindernis tot leer is enige faktor wat dit vir ’n leerder moeiliker maak om te leer, deel te neem of vordering te toon.
Dit beteken nie noodwendig dat daar iets “verkeerd” met die leerder is nie.
Die hindernis kan verband hou met die leerder se individuele behoeftes, maar dit kan ook ontstaan uit die taal van onderrig, die leeromgewing, die manier waarop werk aangebied word, onvoldoende ondersteuning of ander omstandighede.
Wat beteken “hindernisse tot leer”?
Die Departement van Basiese Onderwys gebruik die term hindernisse tot leer binne die Suid-Afrikaanse benadering tot inklusiewe onderwys.
Die belangrike gedagte is dat ons nie net vra:
Wat is fout met die leerder?
nie.
Ons vra eerder:
Wat maak dit vir hierdie leerder moeilik om te leer, en watter ondersteuning kan help?
Dit verskuif die fokus van ’n etiket na die leerder se werklike ondersteuningsbehoeftes.
Waar kan ’n hindernis tot leer ontstaan?
Daar is nie net een soort leerhindernis nie.
Hindernisse kan onder andere verband hou met:
- taal en kommunikasie;
- sig of gehoor;
- beweging en fisiese toegang;
- leer en kognitiewe ontwikkeling;
- gesondheid;
- emosionele of sosiale omstandighede;
- gedrag en sosiale vaardighede;
- die manier waarop die kurrikulum aangebied word;
- ontoeganklike leeromgewings;
- onvoldoende ondersteuning;
- of ’n tekort aan geskikte leer- en ondersteuningsmateriaal.
Dit beteken dat twee leerders wat met dieselfde taak sukkel, nie noodwendig om dieselfde rede sukkel nie.
’n Eenmalige struikelblok of ’n aanhoudende patroon?
Een moeilike dag, les of taak dui nie outomaties op ’n hindernis tot leer nie. Dit help om eerder na ’n patroon te kyk:
- Kom die probleem herhaaldelik voor?
- Gebeur dit by verskillende take of in meer as een omgewing?
- Hou dit aan nadat toepaslike ondersteuning probeer is?
- Is daar sekere maniere van verduidelik of reageer wat wel help?
Hierdie inligting help ouers en opvoeders om die leerder se ondersteuningsbehoefte duideliker te verstaan.
Hoe kan dit in die praktyk lyk?
Dink aan ’n leerder wat goed verstaan wanneer ’n opvoeder ’n vraag mondelings vra, maar baie sukkel om die antwoord neer te skryf.
Die probleem is dan nie noodwendig dat die leerder nie die antwoord ken nie.
Daar kan byvoorbeeld ’n hindernis wees wat verband hou met taal, skryf, motoriese vaardighede of die manier waarop die leerder moet reageer.
’n Ander leerder kan weer die skryfwerk maklik voltooi, maar sukkel om ’n lang mondelinge instruksie te volg.
Die sigbare probleem lyk dus anders — en die ondersteuning behoort ook anders te lyk.
Beteken ’n leerhindernis dat ’n kind ’n diagnose het?
Nee.
’n Leerder hoef nie ’n formele diagnose te hê voordat ’n hindernis tot leer raakgesien kan word nie.
Net so beteken ’n leerder wat met iets sukkel nie outomaties dat daar ’n gestremdheid of spesifieke diagnose is nie.
Die eerste belangrike stap is om te kyk:
- waarmee die leerder sukkel;
- wanneer die probleem voorkom;
- wat die leerder reeds kan doen;
- watter ondersteuning reeds help;
- en of die probleem aanhou ten spyte van toepaslike ondersteuning.
Die fokus behoort op die leerder se ondersteuningsbehoefte te wees, eerder as om te vinnig ’n etiket te probeer vind.
Lees ook: DCAPS, SID en LSEN: Wat beteken dit?
Wat kan ouers en opvoeders doen?
Ouers en opvoeders sien dikwels verskillende dele van dieselfde prentjie.
’n Ouer kan byvoorbeeld opmerk dat ’n kind huiswerk verstaan wanneer dit mondelings verduidelik word, terwyl die opvoeder sien dat dieselfde leerder in die klas sukkel om ’n geskrewe taak te voltooi.
Daardie inligting is waardevol.
Dit help wanneer ouers en opvoeders spesifiek kan beskryf:
- wat die leerder maklik regkry;
- waarmee die leerder sukkel;
- wanneer die probleem die meeste voorkom;
- watter strategieë reeds probeer is;
- en wat blykbaar help.
“Hy kan nie Wiskunde doen nie” vertel ons baie minder as:
Hy kan die hoeveelheid met konkrete voorwerpe wys, maar sukkel om die syfers en getalsinne op papier te interpreteer.
Die tweede beskrywing help om die werklike hindernis beter te verstaan.
Wanneer is meer ondersteuning nodig?
Sommige struikelblokke kan met gewone klaskamerondersteuning aangespreek word.
Ander leerders kan meer doelgerigte of voortgesette ondersteuning benodig.
In Suid-Afrikaanse skole vorm SIAS — Screening, Identification, Assessment and Support — deel van die beleidsraamwerk wat gebruik word om hindernisse tot leer en die ondersteuning wat ’n leerder benodig, te identifiseer.
Die praktiese proses begin gewoonlik naby aan die leerder:
- Die opvoeder neem waar en dokumenteer spesifieke probleme en sterk punte.
- Die ouer en opvoeder deel konkrete voorbeelde van wat gebeur en wat reeds help.
- Toepaslike klaskamerondersteuning word beplan, toegepas en hersien.
- Indien meer doelgerigte of voortgesette ondersteuning nodig is, kan die skoolgebaseerde ondersteuningspan help om die volgende stap te bepaal.
Die doel is nie bloot om leerders in kategorieë te plaas nie.
Die belangrike vraag bly:
Watter ondersteuning het hierdie leerder nodig om beter toegang tot leer te kry?
Kort opgesom
- ’n Hindernis tot leer is iets wat ’n leerder se toegang tot leer, deelname of vordering bemoeilik.
- Die hindernis lê nie noodwendig net binne die leerder nie.
- Taal, kommunikasie, die leeromgewing, kurrikulum, gesondheid, ondersteuning en individuele behoeftes kan almal ’n rol speel.
- Om met skoolwerk te sukkel, beteken nie outomaties dat ’n leerder ’n diagnose het nie.
- Die doel is om die hindernis so goed moontlik te verstaan en die regte ondersteuning te identifiseer.
TeachFrame en leerondersteuning
TeachFrame ontwikkel onderrig- en ondersteuningstelsels met die uitgangspunt dat leerders nie almal op presies dieselfde manier leer, reageer of vordering toon nie.
Duidelike leerdoelwitte, toepaslike ondersteuning en betekenisvolle maniere waarop leerders hul begrip kan wys, help om leer meer toeganklik te maak.
Amptelike bronne
- Departement van Basiese Onderwys — Inclusive Education en SIAS
- Education White Paper 6: Special Needs Education — Building an Inclusive Education and Training System
- Guidelines for Responding to Learner Diversity through CAPS
- Conceptual and Operational Guidelines on Inclusive Education
