Wanneer ’n jong kind ’n b en d verwar, ’n 6 soos ’n 9 skryf of ’n letter heeltemal omgekeerd vorm, raak ouers maklik bekommerd.
Letter- en syferomkerings kom egter redelik algemeen voor wanneer kinders nog leer lees en skryf. Dit beteken nie op sigself dat ’n kind disleksie of ’n ander leerprobleem het nie.
In kort
Jong kinders leer nog dat die rigting waarin ’n simbool wys, belangrik is.
’n Stoel bly byvoorbeeld ’n stoel wanneer jy dit van ’n ander kant af sien. Letters werk anders. ’n b en ’n d bestaan uit soortgelyke vorms, maar die rigting verander die letter.
Dit neem tyd en baie blootstelling voordat hierdie onderskeid outomaties word.
Wat bedoel ons met letter- en syferomkerings?
Die woord omkering word dikwels breedweg gebruik wanneer ’n kind ’n letter of syfer in die verkeerde rigting lees of skryf.
Dit kan byvoorbeeld lyk soos b/d, p/q, 6/9, of ’n letter of syfer wat in spieëlbeeld geskryf word. By 6 en 9 gaan dit dikwels eerder oor rotasie of oriëntasie as ’n presiese spieëlbeeld.
Dit verskil ook van wanneer ’n kind die volgorde van letters verander, byvoorbeeld wanneer letters binne ’n woord omgeruil word.
Waarom gebeur dit?
Wanneer kinders begin lees en skryf, moet hulle baie nuwe dinge gelyktydig leer.
Hulle moet onthou hoe ’n letter lyk, watter klank daarmee verband hou, waar die letter begin, in watter rigting dit gevorm word en hoe om dit met ’n potlood op papier weer te gee.
Ruimtelike oriëntasie en visuele diskriminasie speel ook ’n rol. Die Departement van Basiese Onderwys het in Grondslagfase-ondersteuningsmateriaal aangedui dat probleme met ruimtelike verhoudings tot rotasie of omkering van letters in lees en skryf kan bydra.
Dit beteken egter nie dat elke kind wat ’n letter omkeer ’n ruimtelike probleem het nie. Vir baie jong kinders is dit bloot deel van die leerproses.
Is letteromkerings ’n teken van disleksie?
Nie op hul eie nie.
Dit is een van die hardnekkigste mites oor disleksie.
Kinders met disleksie kan letters omkeer, maar kinders sonder disleksie doen dit ook. Letteromkerings alleen is dus nie genoeg om disleksie te identifiseer nie. Kenners kyk eerder na aanhoudende probleme met onder meer woordlees, dekodering, spelling en die verwerking van taal- en klankinligting.
’n Kind wat af en toe b en d omruil, maar verder goed vorder met klanke, lees en spelling, bied dus ’n heel ander prentjie as ’n kind wat oor ’n langer tydperk op verskeie terreine met lees en taal sukkel.
Wanneer is dit nog deel van normale ontwikkeling?
Daar is nie een presiese ouderdom waarop elke kind skielik ophou om letters om te draai nie.
Omkerings kom gereeld in die vroeë skooljare voor en neem gewoonlik af namate kinders meer ervaring met lees, skryf en korrekte lettervorming kry.
Die belangrikste vraag is dus nie:
Het my kind vandag ’n letter omgedraai?
Dit is eerder:
Vorm hierdie omkerings deel van ’n aanhoudende patroon, en is daar ook ander tekens dat lees, skryf of taalontwikkeling moeilik verloop?
Wanneer behoort ’n ouer of opvoeder meer aandag daaraan te gee?
Een omgekeerde letter is nie besonder betekenisvol nie. ’n Patroon is belangriker.
Dit is sinvol om verder te kyk wanneer omkerings baie gereeld voortduur, wanneer die kind ondanks voldoende onderrig steeds groot onsekerheid oor lettervorming toon, of wanneer daar terselfdertyd duidelike probleme met klanke, woordlees, spelling, skryf of algemene geletterdheidsontwikkeling voorkom.
In so ’n geval is dit beter om die kind se volledige leerprofiel te bespreek as om net op die omgekeerde letters te fokus.
Lees ook: Wat is ’n leerhindernis?
Wat kan ouers en opvoeders doen?
Die doel is nie om die kind elke keer skerp reg te help nie, maar om die korrekte vorm geleidelik meer bekend en outomaties te maak.
Praktiese ondersteuning kan insluit:
- modelleer die korrekte letter- of syfervorm duidelik;
- laat die kind die beweging sien, sê en doen;
- fokus op ’n klein aantal verwarrende letters op ’n slag;
- gee gereelde geleenthede vir korrekte lettervorming;
- verbind die letter aan sy klank waar toepaslik;
- gebruik konkrete en multisensoriese oefening waar dit help; en
- let op of die probleem mettertyd afneem of deel van ’n groter patroon vorm.
Die International Dyslexia Association wys ook daarop dat meer outomatiese lettervorming omkerings kan verminder.
Moet ’n kind getoets word omdat hy of sy letters omdraai?
Gewoonlik nie bloot op grond van letteromkerings alleen nie.
Wanneer daar egter meer as een aanhoudende bekommernis bestaan — byvoorbeeld swak klankbewustheid, groot moeite om letters en klanke te verbind, baie stadige woordlees of voortdurende spellingprobleme — behoort die groter patroon met die opvoeder en, waar nodig, ’n toepaslike professionele persoon bespreek te word.
Die doel is nie om so vinnig moontlik ’n etiket te vind nie.
Die doel is om vas te stel waarmee die kind werklik sukkel en watter ondersteuning nodig is.
Kort opgesom
- Letter- en syferomkerings kom dikwels voor wanneer jong kinders nog leer lees en skryf.
- ’n Omgekeerde b, d, 6 of 9 is nie op sigself bewys van disleksie of ’n leerhindernis nie.
- Die patroon oor tyd en ander aanhoudende probleme met lees, spelling, klanke, skryf of leer is belangriker.
- Rustige ondersteuning en gereelde korrekte lettervorming help om die vorme meer outomaties te maak.
- Kyk altyd na die kind se volledige leerprentjie.
TeachFrame se rol
TeachFrame ontwikkel onderrig- en ondersteuningstelsels wat duidelike vaardigheidsontwikkeling en leerprogressie ondersteun. TeachFrame vervang nie professionele assessering of die skool se formele ondersteuningsprosesse nie.
Betroubare bronne
- Departement van Basiese Onderwys — Grondslagfase-ondersteuningsmateriaal oor perseptuele en ruimtelike vaardighede
- International Dyslexia Association — Understanding Dysgraphia
- Reading Rockets — Are letter and number reversals a sign of dyslexia?
- Treiman et al. — Statistical learning and spelling development
